معاملات فصلی یکی از تکالیف گزارشگری مالیاتی است که طبق ماده ۱۶۹ قانون مالیاتهای مستقیم تعریف شده و هدف آن شفافسازی مبادلات اقتصادی مودیان بوده است. با این حال، پس از راهاندازی سامانه مودیان و صدور صورتحسابهای الکترونیکی، نقش معاملات فصلی برای بسیاری از مودیان تغییر یافته و در برخی موارد محدودتر شده است. امروزه بخش قابل توجهی از اطلاعاتی که پیشتر از طریق گزارش معاملات فصلی ارسال میشد، به صورت مستقیم از طریق سامانه مودیان به سازمان امور مالیاتی منتقل میشود. با این وجود، هنوز هم برای برخی اشخاص، دورهها و نوع فعالیتها، ارسال معاملات فصلی بهصورت کامل یا تکمیلی الزامی است و عدم تشخیص صحیح این موضوع میتواند منجر به جریمه، مغایرت اطلاعات یا افزایش ریسک رسیدگی مالیاتی شود. به همین دلیل، شناخت دقیق وضعیت قانونی معاملات فصلی در کنار سامانه مودیان، برای کسبوکارها اهمیت ویژهای دارد.
فهرست مطالب
آیا معاملات فصلی با راهاندازی سامانه مودیان حذف شده است؟
با اجرای قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مودیان، بسیاری از فعالان اقتصادی این سؤال را مطرح میکنند که آیا تکلیف ارسال گزارش معاملات فصلی به طور کامل حذف شده است یا خیر. پاسخ کوتاه این است که معاملات فصلی به طور کامل حذف نشده، اما نقش و دامنه آن نسبت به گذشته محدودتر شده است. در واقع هدف سامانه مودیان این است که اطلاعات خرید و فروش مودیان از طریق صورتحسابهای الکترونیکی به صورت مستقیم و لحظهای در اختیار سازمان امور مالیاتی قرار گیرد؛ بنابراین بخش زیادی از اطلاعاتی که پیش از این از طریق گزارش معاملات فصلی ارسال میشد، اکنون از طریق سامانه مودیان دریافت میشود.
با این حال، تا زمانی که تمامی مودیان و تمام انواع معاملات به صورت کامل در بستر سامانه مودیان ثبت و پوشش داده نشوند، در برخی شرایط همچنان ارسال معاملات فصلی میتواند موضوعیت داشته باشد؛ بهویژه در مواردی مانند برخی پرداختها، قراردادها، یا اطلاعاتی که هنوز در قالب صورتحساب الکترونیکی در سامانه مودیان ثبت نمیشوند. به همین دلیل سازمان امور مالیاتی در عمل همچنان در برخی رسیدگیها به اطلاعات ماده ۱۶۹ و گزارشهای فصلی استناد میکند.
نکته مهم برای صاحبان کسبوکار این است که تشخیص اینکه «کدام اطلاعات باید در سامانه مودیان ثبت شود و کدام موارد ممکن است همچنان نیاز به گزارش فصلی داشته باشد» یک موضوع کاملاً تخصصی است. اشتباه در این تشخیص میتواند باعث مغایرت اطلاعات مالیاتی، افزایش احتمال رسیدگی و حتی تعلق جرایم مالیاتی شود. به همین دلیل بسیاری از شرکتها ترجیح میدهند قبل از ارسال اطلاعات مالیاتی، وضعیت خود را از نظر الزامات سامانه مودیان و تکالیف معاملات فصلی بهصورت دقیق بررسی کنند تا از بروز مشکلات احتمالی در آینده جلوگیری شود.
یکی از اشتباهات رایج بسیاری از کسبوکارها این است که تصور میکنند اگر معاملهای در دفاتر ثبت شده باشد دیگر نیازی به دقت در گزارش معاملات فصلی نیست؛ در حالی که مغایرت بین اطلاعات معاملات فصلی با اظهارنامه ارزش افزوده، دفاتر قانونی یا اطلاعات طرف معامله در سامانه مالیاتی یکی از اصلیترین دلایل حساس شدن پرونده مالیاتی و شروع رسیدگیهای دقیق سازمان امور مالیاتی است. هماهنگ بودن اطلاعات در تمام سامانهها میتواند ریسک جرایم و رسیدگیهای مالیاتی را به شکل قابل توجهی کاهش دهد.
صورت معاملات فصلی چیست و چه اهمیتی دارد؟
صورت معاملات فصلی که با عناوینی مانند گزارش فصلی خرید و فروش، گزارش معاملات موضوع ماده ۱۶۹ قانون مالیاتهای مستقیم، گزارشات فصلی و فهرست معاملات فصلی نیز شناخته میشود، یکی از ابزارهای مهم گزارشگری مالیاتی برای شفافسازی فعالیتهای اقتصادی مودیان است. بر اساس مقررات سازمان امور مالیاتی، اشخاص حقیقی و حقوقی مشمول باید اطلاعات مربوط به خرید، فروش، قراردادها و برخی پرداختها را در قالب گزارش معاملات فصلی در سامانه مربوطه ثبت و ارسال کنند. هدف از اجرای این قانون، افزایش شفافیت اقتصادی، جلوگیری از فرار مالیاتی و ایجاد نظم در تبادل اطلاعات مالی بین فعالان اقتصادی عنوان شده است.
قانون مربوط به گزارش معاملات موضوع ماده ۱۶۹ در تیرماه سال ۱۳۹۴ تصویب و از ابتدای سال ۱۳۹۵ وارد مرحله اجرایی شد. بر اساس این مقررات، مودیان فراخوان شده موظف هستند حداکثر تا ۴۵ روز پس از پایان هر فصل، اطلاعات ریز معاملات خود را همراه با مشخصات طرفهای معامله برای سازمان امور مالیاتی ارسال کنند. در این گزارشها علاوه بر اطلاعات مودی، مشخصات هویتی و اقتصادی طرف معامله نیز درج میشود تا امکان تطبیق اطلاعات بین مودیان مختلف برای سازمان امور مالیاتی فراهم شود.
نکته مهمی که بسیاری از صاحبان کسبوکار از آن اطلاع دقیقی ندارند این است که ارسال صورت معاملات فصلی به معنای پرداخت مالیات نیست؛ بلکه این گزارش صرفاً یک ابزار اطلاعرسانی و پایش معاملات اقتصادی توسط سازمان امور مالیاتی محسوب میشود. با این حال، در صورتی که مودی از ارائه این گزارش خودداری کند، اطلاعات معاملات را ناقص ثبت کند یا از شماره اقتصادی اشتباه یا متعلق به دیگران استفاده نماید، ممکن است مشمول جریمهای معادل ۲ درصد مبلغ معاملات گزارش نشده یا نادرست شود.
از سوی دیگر، یکی از حساسترین نکات در تهیه گزارش معاملات فصلی، هماهنگی و تطابق اطلاعات آن با سایر گزارشهای مالیاتی مانند اظهارنامه مالیاتی و اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده است. در عمل، سازمان امور مالیاتی با تطبیق این اطلاعات میتواند مغایرتهای احتمالی را شناسایی کند؛ بنابراین عدم تطابق ارقام فروش، خرید یا قراردادها در این گزارشها ممکن است باعث افزایش احتمال رسیدگی مالیاتی یا مطالبه توضیحات از مودی شود. به همین دلیل بسیاری از کسبوکارها برای کاهش ریسکهای مالیاتی، قبل از ارسال گزارشهای فصلی، اطلاعات خود را به صورت دقیق بررسی و کنترل تطبیقی میکنند.
مهمترین نکات اجرای ماده ۱۶۹ قانون مالیاتهای مستقیم در معاملات فصلی
ماده ۱۶۹ قانون مالیاتهای مستقیم یکی از مهمترین مواد قانونی در حوزه شفافسازی فعالیتهای اقتصادی و کنترل معاملات مودیان مالیاتی است. بر اساس این ماده، کلیه اشخاص حقوقی و صاحبان مشاغل که طبق اعلام سازمان امور مالیاتی کشور موظف به ثبتنام در نظام مالیاتی هستند، باید برای تمامی معاملات خود صورتحساب رسمی صادر کنند و در آن شماره اقتصادی خود و طرف معامله را درج نمایند.
علاوه بر این، مودیان مکلفاند اطلاعات معاملات و فهرست خرید و فروشهای خود را در قالب گزارش معاملات فصلی به سازمان امور مالیاتی ارائه دهند. در این میان، تنها صورتحسابهایی که مطابق آییننامه اجرایی ماده ۹۵ قانون مالیاتهای مستقیم صادر شدهاند به عنوان اسناد معتبر برای ثبت معاملات در نظر گرفته میشوند.
نکته مهم دیگر این است که در برخی موارد الزامی برای درج شماره اقتصادی خریدار وجود ندارد. به عنوان مثال، اگر خریدار کالا یا خدمات از جمله مصرفکنندگان نهایی باشد یا در گروه فعالیتهای معاف موضوع ماده ۸۱ قانون مالیاتهای مستقیم قرار بگیرد (مانند فعالیتهای کشاورزی، دامداری، پرورش ماهی، زنبورداری، صیادی، نوغانداری و فعالیتهای مشابه)، درج شماره اقتصادی خریدار در صورتحساب الزامی نخواهد بود.
در اجرای این ماده قانونی، چند اصل مهم وجود دارد که مودیان باید به آن توجه ویژه داشته باشند:
- تمامی شرکتها، سازمانها و فعالان اقتصادی که معاملات خرید و فروش انجام میدهند، موظف هستند گزارش معاملات فصلی خود را در مهلت مقرر به سازمان امور مالیاتی ارسال کنند تا از جرایم مالیاتی جلوگیری شود.
- معاملات کوچک (معاملاتی که مبلغ آنها تا ۱۰ درصد حد نصاب معاملات است) نیاز به ثبت جداگانه برای هر معامله ندارند و مودیان میتوانند فهرست این معاملات را به صورت تجمیعی در پایان فصل ارسال کنند.
- برای ثبت و ارسال گزارش معاملات فصلی، داشتن شماره اقتصادی معتبر الزامی است و اطلاعات معاملات باید با استفاده از همین شناسه در سامانه سازمان امور مالیاتی ثبت شود.
در واقع ماده ۱۶۹ با هدف شفافسازی گردش مالی بنگاههای اقتصادی و جلوگیری از کتمان درآمد و فرار مالیاتی تدوین شده است و اجرای صحیح آن نقش مهمی در سلامت مالی کسبوکارها دارد.
بسیاری از مودیان تصور میکنند اگر معاملهای با اشخاص حقیقی یا مشتریان خرد انجام شود، ثبت آن در معاملات فصلی اهمیتی ندارد؛ در حالی که در رسیدگیهای مالیاتی، تطبیق گردش حساب بانکی، فاکتورها و گزارش معاملات فصلی یکی از مهمترین روشهای کشف درآمدهای ثبتنشده است. ثبت دقیق معاملات—even معاملات کوچک—میتواند از ایجاد مغایرتهای پرهزینه در زمان رسیدگی مالیاتی جلوگیری کند.
سامانه گزارش فصلی خرید و فروش چیست و چگونه کار میکند؟
سامانه ارسال گزارش معاملات فصلی خرید و فروش توسط سازمان امور مالیاتی کشور ایجاد شده است تا مودیان مالیاتی بتوانند تکالیف قانونی خود را در چارچوب ماده ۱۶۹ قانون مالیاتهای مستقیم انجام دهند. هدف از راهاندازی این سامانه، ایجاد شفافیت در مبادلات اقتصادی و ثبت دقیق اطلاعات خرید و فروش میان فعالان اقتصادی است.
از طریق سامانه معاملات فصلی، مودیان مالیاتی میتوانند اطلاعات مربوط به خرید، فروش کالا و خدمات، پرداختهای قراردادی و سایر معاملات اقتصادی خود را ثبت و به صورت الکترونیکی برای سازمان امور مالیاتی ارسال کنند. این اطلاعات به عنوان یکی از منابع مهم بررسی و تطبیق دادههای مالیاتی مورد استفاده قرار میگیرد.
علاوه بر سامانه آنلاین، سازمان امور مالیاتی نرمافزار ارسال صورت معاملات فصلی (TTMS) را نیز در اختیار مودیان قرار داده است. با استفاده از این نرمافزار، امکان ثبت و ارسال اطلاعات معاملاتی حتی در شرایط خاص نیز فراهم میشود؛ برای مثال در مواردی که طرف معامله از ارائه شناسه ملی (برای اشخاص حقوقی) یا کد ملی (برای اشخاص حقیقی) خودداری کند، فروشنده همچنان میتواند اطلاعات مربوط به آن معامله را در سامانه ثبت نماید.
برای ارسال گزارش معاملات فصلی، شرکتها، سازمانها و اشخاص حقیقی میتوانند از طریق پورتال سازمان امور مالیاتی کشور وارد سامانه شده و پس از طی مراحل ثبتنام و احراز هویت، اطلاعات معاملات خود را در سامانه ثبت و ارسال کنند.
در بسیاری از موارد نیز مودیان ترجیح میدهند فرآیند تهیه و ارسال معاملات فصلی را به شرکتها و مؤسسات حسابداری و مالیاتی دارای مجوز بسپارند تا این فرآیند بهصورت دقیق، اصولی و بدون خطا انجام شود و از بروز جرایم مالیاتی جلوگیری گردد.
در کنار ثبت اطلاعات در سامانه معاملات فصلی، رعایت اصول صحیح تحریر دفاتر قانونی نیز اهمیت بسیار زیادی دارد. در دفاتر حسابداری مانند دفتر روزنامه، دفتر کل، دفتر معین و سایر دفاتر مالی باید تمام رویدادهای مالی بدون استثنا ثبت شوند و ترتیب زمانی ثبت اطلاعات بهطور کامل رعایت گردد.
همچنین در تنظیم دفاتر قانونی باید به نکات مهمی توجه شود؛ از جمله اینکه:
- تمامی رویدادهای مالی باید به ترتیب تاریخ وقوع در دفاتر ثبت شوند.
- ثبت اطلاعات باید روی خطوط دفتر انجام شود و ثبت بین خطوط میتواند موجب رد دفاتر قانونی شود.
- نوشتن در حاشیه دفاتر قانونی مجاز نیست.
- در صورت بروز اشتباه، تراشیدن یا پاک کردن اطلاعات ممنوع است و اصلاح باید مطابق اصول حسابداری انجام شود.
- وجود صفحات سفید بین صفحات ثبتشده در دفاتر قانونی میتواند باعث ایجاد اشکال در اعتبار دفاتر شود.
- دقت در ماندهگیری حسابها اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ثبت نادرست ترتیب رویدادهای مالی ممکن است باعث بستانکار شدن غیرعادی حسابهای بانکی شود که این موضوع در رسیدگی مالیاتی حساسیت ایجاد میکند.
رعایت این اصول در کنار ثبت صحیح اطلاعات در سامانه معاملات فصلی، به مودیان کمک میکند تا دفاتر قانونی معتبر داشته باشند و در زمان رسیدگی مالیاتی با مشکل رد دفاتر یا تشخیص علیالرأس مواجه نشوند.
یکی از مواردی که در رسیدگیهای مالیاتی بسیار بررسی میشود، تطبیق اطلاعات معاملات فصلی با دفاتر قانونی و گردش حساب بانکی شرکت است. اگر اطلاعات ثبتشده در سامانه معاملات فصلی با ثبتهای دفتر روزنامه و دفتر کل همخوانی نداشته باشد، ممیز مالیاتی میتواند دفاتر را رد کرده و مالیات را به روش علیالرأس یا برآوردی محاسبه کند؛ موضوعی که معمولاً منجر به افزایش قابل توجه مالیات و جرایم میشود.
مشمولین ارسال گزارش معاملات فصلی؛ چه اشخاصی باید صورت معاملات فصلی را ارسال کنند؟
طبق ماده ۹ آییننامه اجرایی تبصره ۳ ماده ۱۶۹ قانون مالیاتهای مستقیم، برخی از اشخاص حقیقی و حقوقی موظف هستند اطلاعات معاملات خود را در قالب فهرست معاملات فصلی در مهلت مقرر به سازمان امور مالیاتی کشور ارسال کنند. هدف از این الزام قانونی، افزایش شفافیت در فعالیتهای اقتصادی و امکان بررسی دقیق معاملات مودیان توسط سازمان امور مالیاتی است.
بر اساس این آییننامه، اشخاص زیر مشمول ارسال گزارش معاملات فصلی هستند:
- کلیه اشخاص حقوقی شامل شرکتها، مؤسسات و سایر شخصیتهای حقوقی ثبتشده
- صاحبان مشاغل گروه اول موضوع ماده ۲ آییننامه اجرایی ماده ۹۵ قانون مالیاتهای مستقیم که بر اساس حجم فعالیت و میزان درآمد در این گروه قرار میگیرند
- صاحبان مشاغل مشمول قانون مالیات بر ارزش افزوده
این دسته از مودیان مالیاتی موظفاند فهرست معاملات خرید، فروش، قراردادها و سایر اطلاعات مالی مرتبط با فعالیت اقتصادی خود را در موعد مقرر از طریق سامانه معاملات فصلی ارسال کنند.
همچنین طبق تبصره این ماده، دامنه اشخاص مشمول ارسال معاملات فصلی میتواند با پیشنهاد سازمان امور مالیاتی و تصویب وزیر امور اقتصادی و دارایی تغییر کند؛ بنابراین فعالان اقتصادی باید همواره آخرین مقررات و دستورالعملهای مالیاتی را دنبال کنند.
معافیتها در ارسال گزارش معاملات فصلی
با وجود الزام قانونی برای بسیاری از فعالان اقتصادی، قانون مالیاتهای مستقیم در برخی موارد معافیتهایی برای ارسال فهرست معاملات فصلی در نظر گرفته است. از جمله مهمترین این موارد میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- فروش کالا و خدمات به مصرفکننده نهایی
- معاملات با اشخاص مشمول ماده ۸۱ قانون مالیاتهای مستقیم مانند فعالان حوزه کشاورزی، دامداری، دامپروری، پرورش ماهی، زنبورداری و فعالیتهای مشابه
- معاملات کوچک موضوع قانون برگزاری مناقصات
علاوه بر این، برخی از انواع معاملات یا پرداختها نیز از ثبت در گزارش معاملات فصلی معاف هستند، از جمله:
- خرید و فروش و سود یا کارمزد اوراق بهادار
- خرید و فروش سهمالشرکه و حق تقدم سهام
- سود، کارمزد و جرایم دریافتی توسط بانکها و مؤسسات مالی مجاز
- حق عضویت در انجمنها، مجامع حرفهای و تشکلهای دارای مجوز
- کمکها، هدایا و جوایز بلاعوض
- پرداختهای انجامشده به دستگاههای اجرایی تحت عنوان عوارض، جرایم، حقوق گمرکی، حق تمبر و مالیاتها (بهجز مالیات و عوارض ارزش افزوده)
- پرداخت شارژ و هزینه نگهداری ساختمان محل فعالیت و آبونمانها
- مبالغ دریافتی توسط شرکتها به عنوان مالالاجاره
تغییرات جدید مرتبط با سامانه مودیان
بر اساس نامه شماره ۲۱۰/۱۰۵۵۶/د مورخ ۱۴۰۳/۰۲/۲۳ معاونت حقوقی و فنی مالیاتی، با توجه به راهاندازی سامانه مودیان و صورتحسابهای الکترونیکی، برخی اطلاعات که قبلاً در معاملات فصلی ارسال میشدند، دیگر نیازی به ثبت مجدد در این گزارش ندارند.
موارد زیر از شمول ارسال در گزارش معاملات فصلی خارج شدهاند:
- صورتحسابهای الکترونیکی فروش ثبتشده در سامانه مودیان
- صورتحسابهای الکترونیکی خرید ثبتشده در سامانه مودیان
- قراردادهای ثبتشده در کارپوشه خریدار و فروشنده در سامانه مودیان
این تغییرات با هدف کاهش موازیکاری در سامانههای مالیاتی و سادهسازی فرآیند گزارشدهی برای مودیان اعمال شده است.
یکی از اشتباهات رایج بسیاری از مودیان این است که تصور میکنند با راهاندازی سامانه مودیان دیگر نیازی به توجه به معاملات فصلی ندارند. در حالی که فقط صورتحسابها و قراردادهای ثبتشده در سامانه مودیان از گزارش معاملات فصلی مستثنی شدهاند و سایر معاملات همچنان باید طبق مقررات در این گزارش ثبت شوند. عدم توجه به این موضوع میتواند باعث ایجاد مغایرت اطلاعاتی و در نهایت جریمه مالیاتی شود.
چه اطلاعاتی در معاملات فصلی درج میشود؟
مودیان مالیاتی که مشمول ارسال صورت معاملات فصلی موضوع ماده ۱۶۹ قانون مالیاتهای مستقیم هستند، موظفاند اطلاعات مربوط به معاملات، قراردادها و مبادلات اقتصادی خود را بر اساس استانداردها و ساختار تعیینشده توسط سازمان امور مالیاتی کشور ثبت و ارسال کنند. هدف از ثبت این اطلاعات، ایجاد شفافیت در فعالیتهای اقتصادی و امکان تطبیق دادهها با سایر سامانههای مالیاتی مانند سامانه مودیان، اظهارنامه مالیاتی و گزارشات ارزش افزوده است.
اطلاعاتی که در گزارش معاملات فصلی درج میشود بسته به نوع معامله (خرید، فروش، قرارداد، واردات یا صادرات) ممکن است متفاوت باشد، اما به طور کلی درج مجموعهای از اطلاعات پایه برای همه گزارشها الزامی است.
از مهمترین اطلاعاتی که باید در گزارش معاملات فصلی ثبت شود میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- اطلاعات هویتی و مکانی طرفین معامله یا قرارداد مانند نام شخص حقیقی یا حقوقی، شماره اقتصادی، شناسه ملی، کد ملی، نشانی و کدپستی
- اطلاعات مربوط به مجوزهای فعالیت طرفین معامله مانند نوع فعالیت یا مجوزهای قانونی مرتبط
- اطلاعات مربوط به معاملات و قراردادها شامل نوع معامله، شماره قرارداد، تاریخ معامله یا قرارداد و شرح فعالیت اقتصادی
- اطلاعات مالی، پولی و اعتباری از جمله مبلغ معامله، مالیات و عوارض، نحوه پرداخت و سایر جزئیات مالی
- اطلاعات مرتبط با داراییها و اموال مانند خرید و فروش داراییها، املاک و نقل و انتقال آنها
- اطلاعات مرتبط با مالیات بر ارزش افزوده در معاملات مشمول این قانون
در برخی معاملات خاص، اطلاعات تکمیلی نیز باید در گزارش درج شود. به عنوان مثال در معاملات مربوط به صادرات یا واردات کالا و خدمات، ثبت اطلاعاتی مانند نوع ارز مورد استفاده، نرخ برابری ارز، مجوزهای قانونی ورود یا خروج کالا، شماره کوتاژ اظهارنامه گمرکی و شماره اختصاصی اشخاص خارجی طرف معامله الزامی است.
به طور کلی، کلیه اطلاعات هویتی طرفین معامله و جزئیات کامل معاملات و قراردادها باید در گزارش معاملات فصلی ثبت شود تا سازمان امور مالیاتی بتواند صحت اطلاعات مالی مودیان را با سایر پایگاههای اطلاعاتی تطبیق دهد.
یکی از مهمترین دلایل ایجاد مغایرت مالیاتی در رسیدگیها، تفاوت اطلاعات ثبتشده در معاملات فصلی، اظهارنامه ارزش افزوده و دفاتر قانونی است. حتی اختلافهای جزئی در مبلغ معامله، تاریخ ثبت یا شماره اقتصادی طرف معامله میتواند باعث ایجاد ریسک رسیدگی و مطالبه مالیات شود. به همین دلیل بسیاری از شرکتها قبل از ارسال گزارش، اطلاعات معاملات را با سیستم حسابداری و اظهارنامههای مالیاتی تطبیق میدهند تا از بروز مغایرت جلوگیری شود.
چه مواردی نباید در معاملات فصلی درج شود؟
در کنار الزام به ثبت بسیاری از معاملات، ماده ۱۳ آییننامه اجرایی تبصره ۳ ماده ۱۶۹ قانون مالیاتهای مستقیم صراحتاً برخی موارد را از شمول گزارش معاملات فصلی خارج کرده است. هدف از این استثنائات، پرهیز از تکرار اطلاعاتی است که اثر مالیاتی مستقیمی ندارند یا ماهیت آنها با معاملات عادی تجاری متفاوت است.
بر این اساس، موارد زیر نیازی به درج در گزارش معاملات فصلی ندارند:
- خرید و فروش و سود و کارمزد اوراق بهادار؛
- خرید و فروش سهام، سهمالشرکه و حقتقدم سهام یا سهمالشرکه؛
- سود، کارمزد و جریمههای بانکها، صندوق تعاون، صندوقهای حمایت از توسعه بخش کشاورزی، مؤسسات اعتباری غیربانکی مجاز و صندوقهای قرضالحسنه؛
- سود سهام و سهمالشرکه؛
- حق عضویت اعضای مجامع حرفهای، احزاب، انجمنها و تشکلهای دارای مجوز از مراجع ذیصلاح؛
- کمکها، جوایز و هدایای بلاعوض؛
- مبالغ پرداختی به دستگاههای اجرایی تحت عنوان جریمه، خسارت، انواع عوارض و مالیات (بهجز مالیات و عوارض قانون مالیات بر ارزش افزوده)، همچنین حق ثبت، حق تمبر و حقوق گمرکی؛
- حقوق و دستمزد پرداختی به کارکنان مطابق فصل سوم از باب سوم قانون مالیاتهای مستقیم؛
- وجوه پرداختی بابت شارژ، هزینه نگهداری ساختمان محل فعالیت و آبونمانها؛
- معاملات نقلوانتقال املاک موضوع ماده ۵۹ قانون مالیاتهای مستقیم؛
- مالالاجارههای املاک موضوع ماده ۵۳ همان قانون.
به استناد ماده ۵۳ قانون مالیاتهای مستقیم، درآمد مشمول مالیات املاک اجارهای برابر است با کل مالالاجاره (نقدی یا غیرنقدی) پس از کسر ۲۵٪ بابت هزینههای استهلاک و نگهداری.
همچنین بر اساس ماده ۵۹، نقلوانتقال قطعی املاک و واگذاری حق سرقفلی یا حق واگذاری محل نیز دارای مالیات جداگانه بر مبنای ارزش معاملاتی یا مبلغ دریافتی است و به همین دلیل در معاملات فصلی گزارش نمیشود.
این استثنائات باعث میشود مودیان بتوانند بدون بار اضافی اطلاعاتی، صرفاً گزارشهای مالی مؤثر بر پایه مالیاتی و تطبیق درآمد و هزینهها را در سامانه معاملات فصلی درج کنند.
در بسیاری از رسیدگیهای مالیاتی، مشاهده شده که مودیان به اشتباه برخی از پرداختهای غیرتجاری (مثل اجاره املاک، عوارض یا کمکهای بلاعوض) را در معاملات فصلی درج میکنند. این کار نهتنها کمکی به شفافیت مالیاتی نمیکند، بلکه ممکن است باعث بروز مغایرت میان گزارش فصلی و دفاتر رسمی شود. بهتر است قبل از ارسال گزارش، فهرست تراکنشها توسط واحد مالی یا مشاور مالیاتی بررسی شود تا تنها موارد مشمول گزارشدهی ثبت شوند.
نحوه گزارش قراردادهای پیمانکاری در معاملات فصلی
یکی از بخشهای مهم در گزارش معاملات فصلی ماده ۱۶۹ قانون مالیاتهای مستقیم مربوط به قراردادهای پیمانکاری است. قراردادهایی که میان کارفرما و پیمانکار منعقد میشوند باید مطابق ضوابط سازمان امور مالیاتی، در پایان هر فصل در سامانه معاملات فصلی ثبت و ارسال شوند.
بر اساس اصلاحیه ماده ۱۶۹ قانون مالیاتهای مستقیم (سال ۱۳۹۴)، اشخاص حقوقی و صاحبان مشاغلی که طبق اعلام سازمان امور مالیاتی موظف به ثبتنام در نظام مالیاتی هستند، مکلفاند برای کلیه معاملات و قراردادهای خود صورتحساب صادر کنند و شماره اقتصادی خود و طرف معامله را در صورتحسابها، قراردادها و اسناد مالی درج نمایند. همچنین این اشخاص باید فهرست معاملات و قراردادهای خود را در مهلت مقرر به سازمان امور مالیاتی ارسال کنند.
در مورد قراردادهای پیمانکاری، سازمان امور مالیاتی در سامانه معاملات فصلی بخشهای جداگانهای برای کارفرما و پیمانکار در نظر گرفته است. به همین دلیل هر یک از طرفین قرارداد موظف هستند اطلاعات مربوط به خود را در قسمت مشخص شده ثبت و در موعد مقرر ارسال کنند تا اطلاعات دو طرف قابل تطبیق باشد.
پیمانکاران برای گزارش درآمد حاصل از قراردادهای پیمانکاری در معاملات فصلی معمولاً از روش درصد پیشرفت کار استفاده میکنند. در این روش، مبلغی که در گزارش معاملات فصلی ثبت میشود باید بر اساس صورتوضعیتهای تأیید شده توسط کارفرما تنظیم شود.
بنابراین اگر مبالغ ثبتشده توسط پیمانکار با صورتوضعیتهای ثبتشده توسط کارفرما مطابقت نداشته باشد، این اختلاف میتواند باعث ایجاد مغایرت اطلاعاتی در سیستم مالیاتی شده و در مراحل رسیدگی مالیاتی، اعتبار اظهار پیمانکار را زیر سؤال ببرد.
در قراردادهای پیمانکاری یکی از حساسترین نقاط برای سازمان امور مالیاتی تطبیق اطلاعات بین کارفرما و پیمانکار است. اگر مبلغ قرارداد، صورتوضعیتها یا تاریخ ثبت در معاملات فصلی بین دو طرف متفاوت باشد، سیستم مالیاتی آن را بهعنوان مغایرت معاملاتی شناسایی میکند. به همین دلیل بسیاری از شرکتهای پیمانکاری قبل از ارسال گزارش فصلی، اطلاعات قرارداد و صورتوضعیتها را با کارفرما هماهنگ میکنند تا از ایجاد مغایرت و ریسک رسیدگی مالیاتی جلوگیری شود.
حدنصاب معاملات کوچک
سقف معاملات کوچک ۱۴۰۴، طبق بخشنامه مصوب هیات وزیران، تا سقف ۲٬۸۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال تعیین شده است. این مبلغ به عنوان مبنای اصلی برای ارزیابی سایر معاملات در مناقصات، سنجش هزینهها در صورتهای مالی اساسی و ثبت معاملات در گزارشات خرید و فروش قرار میگیرد.
حد نصاب معاملات متوسط ۱۴۰۴
سقف معاملات متوسط ۱۴۰۴، بر اساس بخشنامه مصوب هیات وزیران شامل معاملاتی است که مبلغ آنها، بیش از مبلغ ۲٬۸۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال حد نصاب معاملات کوچک بوده و تا سقف ۲۸٬۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال ادامه دارد. به عبارت دیگر، معاملات متوسط به معاملاتی گفته میشود که مبلغ آنها بین ۱ تا ۱۰ برابر سقف معاملات کوچک قرار دارد.
حد نصاب معاملات بزرگ ۱۴۰۴
سقف معاملات بزرگ ۱۴۰۴، به معاملاتی گفته میشود که ارزش آنها بیش از ۲۸,۵۰۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال باشد. این معاملات در بالاترین سطح طبقهبندی معاملات دولتی قرار دارند و مشمول تشریفات و الزامات قانونی خاص، از جمله برگزاری مناقصه عمومی، هستند. این دسته از معاملات معمولاً شامل پروژههای زیرساختی، قراردادهای کلان دولتی یا خریدهای عمده بوده که نیازمند نظارت دقیق و رعایت کامل قوانین مناقصات است.
مهلت ارسال معاملات فصلی چقدر است؟
گزارش صورت معاملات فصلی به صورت دورههای سهماهه (فصلی) تهیه و ارسال میشود. طبق ماده ۱۰ آییننامه اجرایی موضوع ماده ۱۶۹ قانون مالیاتهای مستقیم (شماره 46378)، مودیان مالیاتی موظفاند اطلاعات مربوط به خرید، فروش کالا و خدمات و پرداختهای قراردادی را حداکثر تا ۴۵ روز پس از پایان هر فصل در سامانه معاملات فصلی سازمان امور مالیاتی ثبت و ارسال کنند.
به بیان ساده، پس از پایان هر فصل مالی، مودیان یک ماه و نیم فرصت دارند تا اطلاعات معاملات خود را در سامانه ثبت کرده و گزارش فصلی را ارسال کنند.
همچنین قانون برای مواقعی که خریدار از ارائه شماره اقتصادی خودداری کند راهکاری پیشبینی کرده است. در این شرایط، اگر فروشنده حداکثر ظرف یک ماه از تاریخ انجام معامله مشخصات خریدار و موضوع معامله را در فرم موسوم به «فهرست امتناع» به اداره امور مالیاتی اعلام کند، از بابت عدم درج شماره اقتصادی خریدار مشمول جریمه نخواهد شد.
مهلت ارسال معاملات فصلی در سال ۱۴۰۴
با توجه به مهلت قانونی ۴۵ روزه پس از پایان هر فصل، زمانبندی ارسال معاملات فصلی برای سال ۱۴۰۴ به شرح زیر است:
- فصل بهار ۱۴۰۴: تا پایان روز ۱۵ مرداد ۱۴۰۴
- فصل تابستان ۱۴۰۴: تا پایان روز ۱۵ آبان ۱۴۰۴
- فصل پاییز ۱۴۰۴: تا پایان روز ۱۵ بهمن ۱۴۰۴
- فصل زمستان ۱۴۰۴: تا پایان روز ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵
نکته مهم این است که اگر آخرین مهلت ارسال گزارش (۴۵ روز پس از پایان فصل) با روز جمعه یا تعطیلات رسمی مصادف شود، مهلت قانونی ارسال گزارش به اولین روز کاری بعد از تعطیلات منتقل خواهد شد.
بسیاری از شرکتها ارسال معاملات فصلی را به روزهای پایانی مهلت قانونی موکول میکنند، اما در عمل این کار میتواند ریسک بالایی ایجاد کند؛ زیرا در روزهای پایانی معمولاً سامانه با ترافیک بالا یا اختلال مواجه میشود. بهترین روش حرفهای این است که اطلاعات معاملات هر ماه بهصورت داخلی جمعآوری و بررسی شود تا گزارش فصلی حداکثر در هفته اول پس از پایان فصل آماده ارسال باشد. این کار علاوه بر کاهش خطا، فرصت کافی برای اصلاح مغایرتها را نیز فراهم میکند.
جریمه عدم ارسال گزارش فصلی چیست؟ (جرائم ماده ۱۶۹ قانون مالیاتهای مستقیم)
قانون مالیاتهای مستقیم برای عدم رعایت تکالیف مربوط به صدور صورتحساب، درج شماره اقتصادی و ارسال صورت معاملات فصلی جرائمی در نظر گرفته است. این جرائم در ماده ۱۶۹ قانون مالیاتهای مستقیم و آییننامههای اجرایی آن مشخص شده و هدف آن افزایش شفافیت معاملات و جلوگیری از معاملات غیررسمی است.
مهمترین جرائم مربوط به گزارش معاملات فصلی عبارتند از:
- عدم صدور صورتحساب یا عدم درج شماره اقتصادی خود یا طرف معامله، یا استفاده از شماره اقتصادی دیگران: مشمول جریمهای معادل ۲٪ مبلغ معامله خواهد بود.
- عدم ارسال فهرست معاملات فصلی به سازمان امور مالیاتی: مشمول جریمهای معادل ۱٪ مبلغ معاملاتی است که گزارش آنها ارسال نشده است.
- استفاده از شماره اقتصادی دیگران: در این حالت، استفادهکننده و صاحب شماره اقتصادی مسئولیت تضامنی در قبال مالیات و جرائم خواهند داشت.
- امتناع خریدار از ارائه شماره اقتصادی: اگر فروشنده فرم «گزارش امتناع» را طبق مقررات به اداره مالیاتی ارسال کند، خریدار مشمول جریمهای معادل ۲٪ مبلغ معامله خواهد شد.
- عدم ارائه صورتحسابهای خرید در زمان رسیدگی مالیاتی: در صورتی که مودیان (اشخاص حقوقی و صاحبان مشاغل) صورتحسابهای خرید را در سال عملکرد یا سال بعد از آن نگهداری نکرده و در صورت درخواست مأموران مالیاتی ارائه نکنند، مشمول جریمهای معادل ۱٪ مبلغ صورتحسابهای ارائه نشده خواهند شد.
- جعل، تقلب یا انجام معاملات غیرواقعی: هرگونه تبانی، سوءاستفاده از شماره اقتصادی یا صدور صورتحساب صوری علاوه بر جرائم مالیاتی، میتواند بر اساس قوانین دیگری مانند قانون مبارزه با پولشویی و قانون ارتقاء سلامت نظام اداری پیگیری قضایی نیز داشته باشد.
- عدم رعایت دستورالعملهای نگهداری حساب و اسناد مالی: در صورتی که مودیان مکلف به نگهداری دفاتر قانونی باشند و الزامات تعیینشده توسط سازمان امور مالیاتی را رعایت نکنند، ممکن است دفاتر آنها بیاعتبار شناخته شود و در برخی موارد جریمهای معادل ۲۰٪ مالیات منبع مربوط نیز اعمال شود.
نکته مهم اینکه جرائم موضوع ماده ۱۶۹ قانون مالیاتهای مستقیم اصولاً غیرقابل بخشش هستند و سازمان امور مالیاتی میتواند آنها را طبق مقررات اجرایی قانون مالیاتهای مستقیم وصول کند.
در بسیاری از پروندههای مالیاتی، جریمه ۱٪ عدم ارسال معاملات فصلی تنها بخشی از مشکل است؛ زیرا اگر معاملهای در گزارش فصلی ثبت نشود اما در اظهارنامه عملکرد، اظهارنامه ارزش افزوده یا دفاتر قانونی منعکس شده باشد، ممکن است توسط سیستمهای تطبیق سازمان مالیاتی شناسایی شود و پرونده وارد مرحله رسیدگی دقیقتری شود. به همین دلیل شرکتهای حرفهای معمولاً قبل از ارسال گزارش فصلی، تطبیق سهگانه بین دفاتر، اظهارنامهها و معاملات فصلی انجام میدهند تا از بروز مغایرت و جریمه جلوگیری شود.
اگر خریدار یا فروشنده از اعلام کد اقتصادی خود امتناع کنند چه باید کرد؟
در معاملات تجاری، درج شماره اقتصادی خریدار و فروشنده در صورتحساب و گزارش معاملات فصلی الزامی است. با این حال گاهی ممکن است یکی از طرفین معامله از ارائه کد اقتصادی خودداری کند. در این شرایط قانون برای جلوگیری از جریمه شدن طرف مقابل، راهکار مشخصی تعیین کرده است.
بر اساس مقررات ماده ۱۶۹ قانون مالیاتهای مستقیم، اگر یکی از طرفین معامله از ارائه شماره اقتصادی امتناع کند، طرف دیگر باید شماره اقتصادی خود را همراه با مشخصات طرف معامله و اطلاعات معامله به سازمان امور مالیاتی اعلام کند. در این صورت تنها شخصی که از ارائه شماره اقتصادی خودداری کرده است مشمول جریمه خواهد شد و طرف مقابل مسئولیتی نخواهد داشت.
نحوه ثبت خرید از فروشندگانی که کد اقتصادی ارائه نمیدهند
طبق دستورالعمل اجرایی ماده ۱۶۹، در زمان خرید از فروشندگانی که شماره اقتصادی ارائه نمیکنند دو حالت وجود دارد:
۱. اگر مبلغ هر فاکتور کمتر از ۵٪ حد نصاب معاملات کوچک باشد
در این حالت:
- درج شماره اقتصادی فروشنده روی صورتحساب الزامی نیست.
- میتوان این فاکتورها را به صورت تجمیعی در گزارش معاملات فصلی ثبت کرد.
- مجموع این معاملات در قالب یک رکورد با گزینه معاملات تجمیعی زیر حد نصاب ارسال میشود.
- در این حالت جریمهای متوجه خریدار نخواهد بود.
۲. اگر مبلغ هر فاکتور بیشتر از ۵٪ حد نصاب معاملات کوچک باشد
در این شرایط:
- معامله باید دارای صورتحساب مطابق نمونه دستورالعمل اجرایی ماده ۱۶۹ باشد.
- در ثبت گزارش فصلی، نوع خریدار «مصرفکننده نهایی» انتخاب میشود.
- در گزارش فصلی معمولاً ثبت مبلغ معامله الزامی است و اطلاعات اقتصادی طرف مقابل درج نمیشود.
نحوه ثبت فروش به خریدارانی که کد اقتصادی ارائه نمیدهند
در زمان فروش کالا یا خدمات نیز دو وضعیت مشابه وجود دارد:
۱. فروشهای کمتر از ۵٪ حد نصاب معاملات کوچک
در این حالت:
- درج شماره اقتصادی خریدار روی صورتحساب الزامی نیست.
- فروشها میتوانند در بخش معاملات کمتر از ۵٪ حد نصاب به صورت تجمیعی در سامانه معاملات فصلی ثبت شوند.
- این نوع ثبت مشمول جریمه نخواهد بود.
۲. امتناع خریدار از ارائه شماره اقتصادی
اگر مبلغ معامله بالاتر از حد نصاب باشد و خریدار از ارائه شماره اقتصادی خودداری کند، فروشنده باید:
- مشخصات خریدار و موضوع معامله را
- حداکثر ظرف یک ماه از تاریخ انجام معامله
- در فرم «فهرست امتناع» ثبت و به اداره امور مالیاتی ارسال کند.
در این صورت فروشنده مشمول جریمه نخواهد شد و مسئولیت جریمه متوجه خریدار خواهد بود.
نکته درباره معاملات تجمیعی و مصرفکننده نهایی
بر اساس آخرین دستورالعملها، مودیانی که از صورتحسابهای نوع اول، دوم یا سوم برای فروش کالا یا خدمات به مصرفکننده نهایی استفاده میکنند، میتوانند اطلاعات این فروشها را به صورت تجمیعی در معاملات فصلی ارسال کنند. همچنین معاملاتی که تا سقف ۵٪ حد نصاب معاملات کوچک هستند نیز امکان ارسال به صورت مجموع را دارند.
دلیل این موضوع آن است که در بسیاری از معاملات خُرد یا فروشهای مصرفکننده نهایی، دسترسی به اطلاعات کامل هویتی طرف مقابل امکانپذیر نیست و قانون برای کاهش پیچیدگی گزارشدهی، امکان ارسال تجمیعی این نوع معاملات را فراهم کرده است.
تفاوت صورت معاملات فصلی با اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده
بسیاری از مودیان مالیاتی تصور میکنند گزارش معاملات فصلی و اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده یک موضوع مشابه هستند؛ در حالی که این دو گزارش از نظر هدف، ساختار اطلاعات و نحوه رسیدگی مالیاتی تفاوتهای مهمی با یکدیگر دارند.
مهمترین تفاوتهای صورت معاملات فصلی و اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده عبارتند از:
۱. تفاوت در ماهیت گزارش
صورت معاملات فصلی در واقع گزارشی از جزئیات تمام معاملات خرید و فروش، قراردادها، واردات و صادرات یک مؤدی در طول هر فصل است که در سامانه معاملات فصلی سازمان امور مالیاتی ثبت میشود. در این گزارش معمولاً اطلاعات کامل طرف معامله، مبلغ معامله و جزئیات معامله درج میشود.
در مقابل، اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده یک گزارش مالی تجمیعی از میزان فروش، خرید، مالیات و عوارض ارزش افزوده است که مؤدی باید در پایان هر فصل ارائه کند. در این اظهارنامه معمولاً اعداد کلی فروش و خرید مشمول مالیات اعلام میشود و جزئیات تکتک معاملات ارائه نمیگردد.
۲. تفاوت در پرداخت مالیات
ارسال گزارش معاملات فصلی صرفاً یک تکلیف اطلاعاتی است و با ارسال آن هیچ مبلغی به سازمان امور مالیاتی پرداخت نمیشود.
اما در اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده، مؤدی پس از محاسبه مالیات و عوارض فروش و کسر مالیات خرید، باید مبلغ مالیات قابل پرداخت را به سازمان امور مالیاتی واریز کند.
۳. تفاوت در مهلت ارسال
مهلت ارسال این دو گزارش نیز با یکدیگر متفاوت است:
- مهلت ارسال صورت معاملات فصلی تا ۴۵ روز پس از پایان هر فصل است.
- مهلت ارسال اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده معمولاً ۱۵ روز پس از پایان هر فصل تعیین میشود (مگر در مواردی که سازمان امور مالیاتی مهلت را تمدید کند).
به همین دلیل بسیاری از واحدهای مالی ابتدا اظهارنامه ارزش افزوده را تهیه و ارسال میکنند و سپس اطلاعات معاملات را با دقت بیشتری در سامانه معاملات فصلی ثبت میکنند.
تفاوت «تجمیعی» و «تجمعی» در ارسال معاملات فصلی
در گزارش معاملات فصلی دو اصطلاح تجمیعی و تجمعی بسیار شنیده میشود که در ظاهر شبیه هم هستند اما در عمل تفاوت مهمی دارند.
ارسال تجمعی
در روش تجمعی اطلاعات معاملات بدون ذکر جزئیات کامل طرف معامله و نوع کالا یا خدمت ارسال میشود. در این روش، چندین معامله کوچک یا فروشهای مربوط به مصرفکننده نهایی یا معاملات زیر حد نصاب به صورت یک مبلغ کلی در سامانه ثبت میشوند.
به عنوان مثال، فروشهای خرد یک فروشگاه به مصرفکنندگان نهایی در طول یک فصل میتواند به صورت یک عدد کلی تجمعی در سامانه معاملات فصلی گزارش شود.
ارسال تجمیعی
در روش تجمیعی اطلاعات معاملات با ذکر مشخصات طرف معامله ثبت میشود، اما ممکن است چندین فاکتور مربوط به یک شخص در طول فصل با هم ادغام شده و به صورت یک رکورد برای همان طرف معامله ارسال شوند. در این حالت، اطلاعات هویتی طرف معامله وجود دارد ولی جزئیات تکتک فاکتورها به صورت جداگانه ثبت نمیشود.
به بیان ساده:
- تجمعی: بدون مشخصات طرف معامله (معمولاً برای معاملات خرد یا مصرفکننده نهایی)
- تجمیعی: با مشخصات طرف معامله اما به صورت خلاصهشده
یکی از مواردی که در رسیدگیهای مالیاتی زیاد مشاهده میشود، مغایرت بین فروش اعلامشده در اظهارنامه ارزش افزوده و فروش ثبتشده در معاملات فصلی است. اگر مجموع فروشهای اظهارشده در ارزش افزوده با مجموع فروشهای معاملات فصلی همخوانی نداشته باشد، سامانههای تحلیلی سازمان امور مالیاتی آن را بهعنوان ریسک مالیاتی شناسایی میکنند. به همین دلیل در شرکتهای حرفهای قبل از ارسال گزارش فصلی، معمولاً یک کنترل تطبیقی بین معاملات فصلی، اظهارنامه ارزش افزوده و دفاتر قانونی انجام میشود تا از بروز مغایرت و ورود پرونده به رسیدگی دقیق جلوگیری شود.
سوالات متداول
براساس دستورالعمل اجرایی ماده 169 مکرر کلیه اشخاص حقوقی و حقیقی موضوع بند “الف” و” ب” ماده 95 قانون مالیاتهای مستقیم از جمله دفاتر اسناد رسمی مکلف به اجرای دستورالعمل مذکور هستند.
خیر. فقط صورتحسابهای الکترونیکی ثبتشده در سامانه مودیان از ارسال معاملات فصلی معاف هستند. سایر معاملات (غیرالکترونیکی، قراردادها، برخی خریدها و…) همچنان باید در معاملات فصلی گزارش شوند.
اشخاص حقوقی در هر صورت مکلف به ارسال معاملات فصلی هستند.
اشخاص حقیقی فقط در صورتی مکلفاند که:
- جزو صاحبان مشاغل گروه اول باشند
- یا مشمول نظام مالیات بر ارزش افزوده شوند
بله. حتی معاملات کوچک نیز باید ثبت شوند؛ اما:
- معاملات زیر ۵٪ حد نصاب معاملات کوچک میتوانند بهصورت تجمیعی یا تجمعی گزارش شوند
- حذف کامل آنها میتواند در رسیدگی باعث مغایرت با گردش حساب بانکی شود
دفاتر اسناد رسمیباید مبالغ دریافتی بابت ثبت قراردادها، معاملات، اسناد و غیره را که تحت هر عنوان از جمله “کارمزد” و “حقالتحریر” از مشتریان برای انجام امور مربوطه دریافت مینمایند. در فهرست فروش وکلیه هزینهها بابت خریدهای انجام پذیرفته را در فهرست خرید ثبت و ارسال نمایند؛ لازم به توضیح است ارسال مبالغ قرارداد بین متعاملین، متصالحین و غیره به هیچ عنوان ضروری نیست و ارتباطی با تکالیف دفاتر اسناد رسمیدر اجرای ماده مذکور را ندارد.
الف) فهرست پرداخت قرارداد فقط در خصوص مواردی که پرداخت بابت قراردادی انجام میشود که برای هر فصل برای پرداختهای صورت گرفته بابت قراردادها تکمیل و ارسال میگردد. به عنوان مثال: قراردادهایی که دارای کارفرما و پیمانکار/ مشاور هستند، میبایست فقط کارفرما فرم قرارداد را پر نموده و در قسمت “مبلغ کل قرارداد” مبلغ اصلی قرارداد را ذکر نماید و در قسمت “پرداخت” هر گونه پرداخت از مبلغ مذکور را درج نماید و نیازی به درج مجدد اطلاعات در قسمت خرید ناست و پیمانکار/ مشاور میباید در قسمت فروش مبلغ دریافتی را عنوان نمایند. ب) اشخاصی که دریافت کننده مبلغ قرارداد هستند میباید قسمت فروش را تکمیل نموده و در قسمت شرح کالا شرح خدمت یا قرارداد را عنوان نمایند.
در بسیاری از موارد، پاسخ خیر است. صورتحسابهای الکترونیکی که بهصورت کامل در سامانه مودیان ثبت شدهاند معمولاً از ارسال مجدد در معاملات فصلی معاف هستند.
با این حال، برخی معاملات مانند قراردادها یا موارد خاص خارج از صورتحساب الکترونیکی همچنان ممکن است نیاز به گزارش در معاملات فصلی داشته باشند.
در حالت کلی بله، اما برخی موارد طبق آییننامهها از ارسال در معاملات فصلی مستثنی شدهاند؛ مانند:
- حقوق و دستمزد کارکنان
- سود سهام
- برخی معاملات اوراق بهادار
- برخی پرداختهای دولتی یا بانکی
به همین دلیل تشخیص اینکه کدام هزینهها باید گزارش شوند و کدام موارد معاف هستند اهمیت زیادی دارد.
در شرکتهای حرفهای معمولاً قبل از ارسال معاملات فصلی چند مرحله بررسی انجام میشود؛ از جمله:
- تطبیق با دفاتر حسابداری
- تطبیق با اظهارنامه ارزش افزوده
- بررسی گردش حسابهای بانکی
این کار کمک میکند احتمال بروز مغایرت و نیاز به اصلاحات بعدی کاهش پیدا کند.
بلی. به کلیه وزارتخانهها، نهادها، سازمانها و شرکتهای دولتی شناسه ملی تخصیص داده شده و سازمانهای مذکور میتوانند به سایت معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رئیس جمهور به نشانی WWW.MDHC.ir معاونت نوسازی وتحول اداری بخش اطلاعیه هیات ماده 16 مراجعه و از طریق رابطین خود نسبت به پیگیری دریافت شناسه ملی خود اقدام نمایند با رابطین خودشان که اسامیآنها اعلام گردیده تماس برقرار نمایند. کلیه اشخاص حقوقی در صورتیکه تاکنون شناسه ملی خود را دریافت ننموده باشند میتوانند از شماره اقتصادی قدیم (که با عدد 411 شروع میشود) استفاده نمایند.
باید به این موضوع توجه داشته باشید که تا سال 1394 خرید و فروش خدمات مصداق خرید و فروش فصلی به حساب نمیآمد و نیازی نبود که معاملات حاصل از ارائه خدمات در سامانه معاملات فصلی ثبت شود. اما از فروردین سال 1395 و در اصلاحیه جدید این قانون مقرر شد که ارائه کنندگان خدمات نیز اقدام به اجرای قانون کنند و صورت معاملات فصلی خود را به سازمان امور مالیاتی تسلیم کنند.
